Manastir Svetog Jovana

Skriven u srcu šume, iznad sela, na oko 2km, na Malom Jastrepcu nedaleko od nekadašnje granice Kneževine Srbije i Osmanskog carstva, ostaci Manastira svetog Jovana pravi su dragulj nasleđa i kulturnog identiteta Srbije.

Pretpostavlja se da je građen u Srednjem veku i da je porušen već na početku turske vladavine. Manastir je bio okružen zgradama (konacima i ostavama). U njegovim rušeninama je pronađen veliki broj ploča, kojima je popločana krajkovačka crkva.

Nalazi se u zaseoku Sibovac. Pored manastira izvire voda koja je lekovita za oči. Leti na praznik Sv. Jovana, 7.jula manastir poseti mnogo ljudi.

Zapis iz XIV veka

Nažalost, o istoriji manastira koji predstavlja jedino manastirište na prostoru Dobriča, malo je pisanih tragova. Po rečima istoričara, postoji u Dubrovniku jedan zapis iz 14. veka u kome se pominje manastir Sveti Jovan Krstitelj nedaleko od Krajkovca na planini Mali Jastrebac.

U tom dokumentu piše da je Dubrovnik trgovao sa monasima iz ovog manastira, što potvrđuje tezu da je selo Krajkovac postojalo još u srednjem veku.

Tihomir Tanasijević je zabeležio da je manastir Svetog Jovana, po svedočenjima meštana bio centar kulture, trgovine i obrazovanja ovih krajeva tokom XIII veka. Po predanju manastir je imao 12 kaluđera, koji su se bavili zemljoradnjom, ribarstvom i pčelarstvom.

Obnova manastira

Manastirski ribnjak (kaluđerski ribnjak) bio je u blizini i poznavao se do pre nekoliko decenija. Oko manastira je 1,8 hektara manastirskog imanja. Tu se nalazi izvor slabe izdašnosti koji nikad ne presušuje, a veruje se da leči od bolesti očiju. U njegovu lekovitost su se mnogi uverili.

Na mestu nekadašnjeg manastira krajem 19. veka podignuta je nova crkvica od kamena. Bila je propala, pa su je 2007/2008. godine obnovili iz temelja.

Temelj je osvetio tadašnji vladika niški, patrijarh srpski Irinej.

Najviše priložnika za obnovu manastira bilo je iz zaseoka Sibovac. Obnovu je pomogao i “Voćar”.

Crkva

U samom selu je crkva Uspenija Presvete Bogorodice, podignuta dvadesetih godina prošlog veka.

Inicijatori za podizanje crkve bili su Božidar Milojević, Sotir Jevtić, Đorđe Antić i Đorđe Stanojević (iz Padine).

Crkva nije oslikana, a svod joj je od limenih tabli.

Šumsko bogatstvo

Veliki izvor prihoda i glavni izvor egzistencije Krajkovčanima je oduvek bila planina Jastrebac. Prikupljanje šumskih plodova, branje pečuraka, seča šume bile su primarne aktivnosti. Ipak, ono što najbolje opisuje ovo selo je priča o sabornosti koju pokazuju starosedeoci.

Šume su nekada zauzimale znatno veće površine na ovim prostorima ali su nakon Drugog svetskog rata izvršene seče na velikim površinama usled čega su je javili erozivni procesi. Bukva je najzastuljenija i zauzima čak 63% obrasle površine, dok mešovitih sastojina bukve i hrasta kitnjaka ima na 21% površine. Vremenom su zasađene i druge vrste poput smrče, bagrema, topole, duglazije, crnog i belog bora.

Po rečima stručnjaka, na Malom Jastrepcu ima oko 300 različitih vrsta pečuraka.

Odmaralište, hotel, česme...

Osnovnu vrednost ovog prostora predstavljaju nekoliko objekata: dve zemunice, spomen obeležje „Tatkova zemunica“, crkva Sv. Vrači, hotel „Mali Jastrebac“, odmaralište, česme i vikendice koje su okružene bukovo-hrastovim šumama.

U sastavu Кrajkovca je zaselak Sibovac. Ranije su zaseoci Кrajkovca bila i današnja sela Padina i Кovanluk.

Tatkova zemunica

Predeo izuzetnih odlika Tatkova zemunica nalazi se na području planine Mali Jastrebac, opština Merošina, 25 km od Niša.

1942. godine pripadnici partizanskog pokreta Nikodije Stojanović Tatko i desetak saboraca, kada njihova zemunica na Jastrepcu biva otkrivena, da ne bi pali živi neprijatelju u ruke, izvršavaju samoubistvo.

Zemunice kao osnovni delovi spomen kompleksa locirane su na dolinskoj strani Jasičkog potoka i drugog bezimenog potoka koji predstavljaju pritoke Krajkovačke reke.

Heroj Tatko

Oj, Toplice, jel` ti žao heroj Tatko što je pao; heroj Tatko i ostali na Jastrepcu što su pali? Pade Tatko usred luga sa njegovih sedam druga.

Nikodije Stojanović – Tatko (Stara Božurna, 1912 — Jastrebac, 1942), učesnik Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije. Nikodije Stojanović Tatko je pre rata završio učiteljsku školu, službovao po selima oko Bosilegrada i Prokuplja i bio jedan od najuglednijih intelektualaca tog vremena. U rat je otišao 3. avgusta 1941. godine, kada je ušao i u štab Topličkog partizanskog odreda. Posle rata proglašen je za narodnog heroja, a skromni spomenik podignut mu je u rodnom selu, gde još stoji i kuća Stojanovića.

Memorijalni prirodni spomenik

Ovaj predeo spada u III kategoriju zaštite – zaštićeno područje lokalnog značaja, površine 361 ha. Na zaštićenom području su ustanovljeni režimi zaštite II i III stepena, s tim da je pod režimom III stepena zaštite 97% površine.

Rešenjem o stavljanju pod zaštitu države dela prirodnog područja planine Mali Jastrebac br. 633-3, SO Merošina („Službeni glasnik opštine Niš“ br. 33/1971) ovaj prostor je zaštićen kao Memorijalni prirodni spomenik „Tatkova zemunica“. Povod prvobitne zaštite bila je činjenica da se unutar šumskog kompleksa nalazi zemunica u kojoj je 13. avgusta 1942. godine poginuo Nikodije Stojanović – Tatko, narodni heroj i borac Topličkog partizanskog odreda.

Toplički partizanski odred

Tokom II Svetskog rata na prostoru zaštićenog prirodnog dobra i šire, borci Topličkog partizanskog odreda sukobili su se sa jedinicama Srpske državne straže, Dobrovoljačke jedinice i četnika. Dve zemunice, izgrađene na ovom prostoru za skladištenje namirnica, korišćene su kao sklonište boraca tokom ofanzive. U blizini zemunica je 1975. godine uređen prostor u čast učesnika pokreta otpora u vreme II Svetskog rata, a na inicijativu Saveza boraca II Svetskog rata Republike Srbije.

Ovo spomen područje „Tatkova zemunica“ čini spomenička kompozicija u prostoru koja se sastoji od 8 segmenata, kao i spomen ploče memorijalnog karaktera. U okviru zaštićenog područja se nalazi i crkva Sveti Vrači, hotel „Mali Jastrebac“ sa sportskim terenima i odmaralište Kazneno popravnog zavoda Niš, Deligrad.

Krajkovačko jezero

Jezero se nalazi na jugozapadnim padinama planine Mali Jastrebac, na oko dva i po kilometra severozapadno od sela Krajkovac, u opštini Merošina. U jezero se ulivaju Krajkovačka reka i Krivajski potok. Površina jezera je oko jedan kilometar kvadratni. Dugo je oko 1.600, a široko oko 600 metara.

Krajkovačko jezero je veštačka akumulacija nastala 1986. godine izgradnjom brane na Krajkovačkoj reci, levoj pritoci Južne Morave.

Jezero je neobičnog oblika, nalazi se u ataru sela Krajkovac, po kome i nosi naziv Krajkovačko. Nešto manje od 30 kilometara ga deli od grada Niša, na jugu Srbije. Smešteno je na padinama Malog Jastrepca, koji sa Velikim Jastrepcem čini jedan od turistički vrlo značajnijih potencijala u našoj zemlji – planinu Jastrebac.

Na obali hladovinu pravi hrastova šuma, vazduh je čist kao i sama voda. Osim izletnika, kojih u danima vikenda bude nekoliko stotina, preko celog leta ima i kampera.

Zaštićeno područje

Zaštićeno područje čini šumski kompleks bukove i hrastove šume, visinskog dijapazona 500-920m nadmorske visine.

Na ovom prostoru dominira mezijska bukva (Fagus moesiaca), a zatim hrast kitnjak (Quercus petraea) i hrast cer (Quercus cerris).

Ukupna površina zaštićenog područja iznosi oko 361 ha, od čega je u državnoj svojini oko 345 ha, a u privatnoj oko 16 ha.

Najbliža naselja su sela Gornja Devča, Padina i Krajkovac.

Kvalitetna izvorska voda

Zaštićeni prostor je smešten između korita Krajkovačke reke i Jasičkog potoka sa istočne strane i grebenskog dela Malog Jastrepca sa zapadne strane, sa vrhovima Ljutički krst (904 m), Crveni breg (881 m) i Golemi laz (770 m), a pored očuvanih prirodnih vrednosti, odlikuje se i značajnim kulturno–istorijskim i estetskim karakteristikama.

Posebnu ambijentalnu vrednost ovom prostoru daje manja veštačka akumulacija nizvodno od zaštićenog prirodnog dobra – Krajkovačko jezero, koju Jasički potok i Krajkovačka reka pune kvalitetnom izvorskom vodom.

Planina Jastrebac

Planina Jastrebac, koju čine dva planinska masiva, Veliki i Mali Jastrebac, pripada rodopskim planinama i nalazi se severno od reke Toplice.

Jastrebac ima uporednički pravac dužine 45 km i važi za jedno od najšumovitijih područja naše zemlje i kao takvo se nalazi u procesu evaluacije prirodnih vrednosti radi uspostavljanja zaštite na širem prostoru.